Çocuğum Sosyal Ortamlara Katılmak İstemiyor
Sosyal ortamlardan uzak durmak her zaman isteksizlik değildir. Utangaçlık, beceri eksiği ve yorgunluğu nasıl ayırt edeceğinizi anlattık.
Bir çocuğun sosyal ortamlara katılmaktan kaçınması, çoğu zaman istememekten değil, nasıl katılacağını bilememekten kaynaklanır — ve bu ikisi çok farklı şeylerdir.
Kimi çocuk gruba nasıl dâhil olacağını, sohbete nereden gireceğini bilmediği için geri çekilir; denemenin belirsizliği, uzak durmaktan daha zor gelir.
Kimi çocuk içinse tekrarlayan olumsuz deneyimler — dışlanma, anlaşılmama — zamanla katılmayı riskli bir şeye dönüştürür. Geri çekilmek, o çocuk için kendini korumanın bir yoludur.
Bazen de mesele beceri değil konfordur: kalabalık ya da öngörülemeyen ortamlar çocuğu yorar, o da uzak durmayı seçer.
Utangaçlık mı, beceri eksiği mi, yorgunluk mu?
Bu üçünü ayırmak önemlidir, çünkü üçü farklı destek ister. Ayrımı yapmanın en pratik yolu, çocuğun tanıdık ve küçük bir ortamda nasıl davrandığına bakmaktır.
- Tek bir arkadaşıyla rahatça oynayabiliyor ama kalabalıkta donuyorsa, mesele çoğu zaman ortamın yüküdür.
- Küçük ortamda da nereden gireceğini bilemiyorsa, eksik olan beceridir.
- Eskiden katılıyorken katılmamaya başladıysa, arada bir deneyim olmuş olabilir; önce onu konuşmak gerekir.
Zorlamak neden işe yaramaz?
"Git oyna", "utanma, selam ver" gibi cümleler çocuğu ortamın içine iter ama elini boş bırakır: ne yapacağını hâlâ bilmiyordur. Deneme başarısız olduğunda da geri çekilme haklı çıkmış olur.
Daha işe yarayan yol, katılımı küçültmektir. Kalabalık bir doğum günü yerine iki kişilik bir buluşma; belirsiz bir "oyna" yerine belirli bir görev ("kaleci sen ol"); açık uçlu bir süre yerine bitişi belli bir plan. Küçük ve başarılabilir bir katılım, büyük ve başarısız bir katılımdan çok daha fazlasını öğretir.
Yapılandırılmış ve düşük baskılı grup çalışmaları tam da burada işe yarar. Çocuk sosyal becerileri güvenli bir ortamda, küçük adımlarla ve başarabileceği görevlerle dener. "Katıl" demek yerine, katılmanın nasılını öğretiriz — ve her küçük başarı, bir sonraki adımı biraz daha kolaylaştırır.
Not: Geri çekilme belirginse ve uzun süredir devam ediyorsa, altında kaygı gibi başka nedenler de olabilir. Böyle durumlarda bir uzmana danışmak önemlidir.
