Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); dikkati sürdürme, dürtüleri kontrol etme ve hareketliliği düzenleme alanlarında kendini gösteren gelişimsel bir farklılıktır. Her çocukta farklı biçimde ortaya çıkar — bu nedenle destek çalışmaları çocuğun kendine özgü profiline göre bireyselleştirilir.
Hangi durumlar dikkat çekebilir?
DEHB her çocukta aynı görünmez; kimi çocukta dikkat, kiminde hareketlilik ve dürtüsellik öne çıkar. Ailelerin sık dile getirdiği durumlardan bazıları:
- Derse ya da bir işe dikkatini toplamakta ve sürdürmekte zorlanma
- Sırasını beklemekte, düşünmeden hareket etmekte güçlük (dürtüsellik)
- Sürekli hareket hâlinde olma, yerinde duramama
- Yönergeleri takip etmekte, planlamakta ve düzen kurmakta zorlanma
- Bu güçlüklere bağlı olarak akran ilişkilerinde ve öz güvende zorlanma
Hangi alanlarda destek verilebilir?
- Dikkati toplama ve sürdürme
- Dürtü ve hareketlilik kontrolü
- Planlama, organizasyon ve yürütücü işlevler
- Duyguları tanıma ve düzenleme
- Akran ilişkileri ve sosyal beceriler
DEHB yaşayan çocuklar akran ilişkilerinde de zorlanabilir; bu alanda PEERS® Sosyal Beceri Eğitimi gibi yapılandırılmış çalışmalar destekleyici olabilir. Dürtüsellikle gelen yoğun tepkiler için öfke kontrolü ve duygu düzenleme çalışmaları; evde tutarlı bir yaklaşım için ebeveynlik danışmanlığı de sürece eklenebilir.
Yürütücü işlev ne demek?
Sayfa boyunca geçen "yürütücü işlevler", tek bir beceri değil; bir işi baştan sona götürmeyi sağlayan bir beceri kümesinin ortak adıdır. Zihnin yönetim merkezi gibi düşünülebilir:
- Başlatma — bir işe, ertelemeden başlayabilme
- Çalışma belleği — yönergeyi işi bitirene kadar akılda tutabilme
- Ketleme — aklına gelen ilk tepkiyi durdurabilme, sırasını bekleyebilme
- Planlama ve düzen — işi adımlara bölme, gereken şeyleri hazır etme
- Esneklik — plan bozulduğunda yeni bir yola geçebilme
Bu beceriler doğuştan hazır gelmez; çocuklukta ve ergenlikte kademeli olarak gelişir. DEHB'de ise bu gelişim çoğu zaman akranlarınkinden farklı bir hızda ilerler. Bu yüzden evde ve okulda görünen tablo çoğunlukla "istememek" ya da "tembellik" değildir: yönergeyi unutan bir çocuk çoğu zaman dinlememiş değil, onu aklında tutamamıştır.
Çalışmalarımızda yürütücü işlevler soyut bir kavram olarak değil, çocuğun kendi gününden çıkan somut durumlar üzerinden ele alınır — çantayı hazırlamak, ödeve başlamak, oyunda sıra beklemek gibi.
Nasıl ilerliyor?
Çalışmaya çocuğun güçlü yönlerini ve zorlandığı alanları birlikte belirleyerek başlarız. Dikkat, dürtü kontrolü ve yürütücü işlevlere yönelik, çocuğun günlük yaşamına aktarabileceği somut stratejiler üzerinde çalışır; süreci aileyle iş birliği içinde yürütür ve ilerlemeyi düzenli olarak gözden geçiririz.
Not: Bu sayfadaki içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı yerine geçmez. Tanı süreçleri için ilgili sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır.