PEERS® Sosyal Beceri Eğitimi

Bilimsel temellere dayanan PEERS® Programı, çocukluk döneminden genç yetişkinliğe kadar olan bireylerde arkadaşlık kurma, sosyal iletişime katılma ve ilişkileri sürdürme becerilerini geliştirmeyi amaçlar. PEERS®, sosyal etkileşimlerde zorluk yaşayan bireyleri desteklemek üzere geliştirilmiş, kanıta dayalı ve yapılandırılmış bir sosyal beceri öğretim programıdır. Bireysel ya da grup çalışmaları şeklinde uygulanabilir.

PEERS®, sadece bireyin sosyal becerilerini geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda ailelerin de sürece aktif katılımıyla kalıcı ve destekleyici ilişkilerin kurulmasını sağlar.

Bir PEERS® çalışmasında ne oluyor?

PEERS®'in ayırt edici yanı, sosyal becerileri anlatarak değil prova ettirerek öğretmesidir. Her beceri aynı dört aşamadan geçer:

Somut kural. Beceri, "arkadaş canlısı ol" gibi soyut bir öğütle değil, uygulanabilir adımlarla anlatılır: bir sohbete nasıl girilir, ne söylenir, ne zaman durulur.

Doğru ve yanlış örnek. Aynı sosyal durum önce yanlış, ardından doğru biçimde canlandırılır. Çocuk farkı kendisine anlatıldığı için değil, gördüğü için yakalar.

Prova. Beceri, hata yapmanın güvenli olduğu bir ortamda, anında geri bildirim alarak tekrar tekrar denenir.

Ev ödevi. Beceri o hafta gerçek hayatta — okulda, parkta, bir arkadaş buluşmasında — denenir ve bir sonraki oturumda birlikte gözden geçirilir. Bu aşamada aile devrededir: PEERS® ebeveyni sosyal koç rolüne yerleştirir.

Bu döngü — didaktik öğretim, rol canlandırma, davranışsal prova ve ev ödevi — UCLA Semel Institute'ün tanımladığı yapıdır ve programın bütün yaş sürümlerinde aynıdır.

PEERS®'i diğer sosyal beceri çalışmalarından ayıran ne?

Sosyal beceri çalışmalarının çoğu, yetişkinlerin "çocuklar şöyle davranmalı" dediği kuralları öğretir. PEERS® bunu tersine çevirir: öğrettiği davranışlar, akranları arasında sosyal olarak başarılı olan çocuk ve gençlerin gerçekte ne yaptığının araştırılmasıyla belirlenmiştir. Alan yazında bu ilkeye ekolojik geçerlilik denir.

Fark pratikte şurada görünür: çocuğa "arkadaşlarınla paylaşman gerekir" denmez. Bir oyuna katılmak isteyen çocuğun önce izlemesi, oyunun konusunu yakalaması ve araya uygun bir anda girmesi gerektiği adım adım gösterilir. Öğretilen şey bir nezaket kuralı değil, gerçekten işe yarayan davranıştır.

PEERS® Okul Öncesi Programı (4–6 yaş)

Merkezimizde yürütülen PEERS® Okul Öncesi Programı, 4–6 yaş arasındaki çocuklara arkadaş edinme ve arkadaşlıklarını sürdürme becerilerini kazandırmak için geliştirilmiş, 16 haftalık kanıta dayalı bir sosyal beceri programıdır.

Okul öncesi dönemin kendine özgü bir sosyal gündemi vardır: bu yaşta arkadaşlık, sohbet etmekten çok birlikte oyun kurabilmekle ilgilidir. Program da bu yüzden oyunun içinden ilerler. Çalışılan beceriler:

• Oyun buluşmalarına katılmak
• Oyuncakları paylaşmak ve sıra almak
• Oyunlara katılmak
• İyi bir takım arkadaşı olmak
• Yardım istemek ve yardım etmek
• Kişisel sınırlara dikkat etmek
• Oyun sırasında sakin kalmak

Program, UCLA Semel Institute'ün PEERS® for Preschoolers uygulayıcı eğitimini tamamlamış Psk. Dan. Kübra Uysal tarafından yürütülür.

Programın bilimsel dayanağı

PEERS® — açılımıyla Program for the Education and Enrichment of Relational Skills — UCLA Semel Institute'te Dr. Elizabeth Laugeson ve Dr. Fred Frankel tarafından geliştirildi. El kitabı temelli (manualize) bir programdır: içeriği ve sırası uygulayıcıdan uygulayıcıya değişmez, bu yüzden de araştırılabilir ve tekrarlanabilir.

Program bugün Çin, Japonya, Güney Kore, Polonya, Hollanda, İsrail, Tayland, İtalya ve İzlanda dâhil çok sayıda ülkede uyarlanarak uygulanıyor. UCLA'nın araştırma arşivinde programa ilişkin yetmişten fazla hakemli yayın listeleniyor; yirmi bir randomize kontrollü çalışmayı bir araya getiren bir sistematik derleme ve meta-analiz, katılımcıların sosyal beceri bilgisinde ve bu bilgiyi günlük hayatta kullanabilmesinde anlamlı iyileşme bildiriyor.

Programın kendi araştırma arşivi UCLA Semel Institute tarafından teams.semel.ucla.edu/peers/research adresinde açık olarak yayımlanmaktadır.