Duygu düzenleme; çocuğun yaşadığı duyguları fark etmesi, isimlendirmesi ve bu duygularla dengeli bir biçimde baş edebilmesidir. Duygularını tanıyan çocuklar, kendilerini daha iyi ifade eder ve ilişkilerinde daha sağlıklı bağlar kurar.
Duygu düzenleme, tek bir duyguyla değil; çocuğun günlük yaşamda karşılaştığı hayal kırıklığı, kaygı, heyecan ve öfke gibi pek çok duyguyla sağlıklı bir ilişki kurabilmesiyle ilgilidir.
Hangi durumlarda destekleyici olabilir?
Aşağıdaki durumlardan bazıları tanıdık geliyorsa, duygu düzenleme çalışmaları çocuğunuza iyi gelebilir:
- Küçük bir engelde çabuk kaygılanma ya da hayal kırıklığına uğrama
- Duygularını sözle ifade etmek yerine davranışa dökme
- Yoğun duygular karşısında sakinleşmekte zorlanma
- Ne hissettiğini adlandırmakta güçlük çekme
Neler üzerinde çalışıyoruz?
- Temel ve karmaşık duyguları tanıma ve isimlendirme
- Duyguların bedendeki işaretlerini fark etme
- Duyguları sağlıklı yollarla ifade etme
- Zorlayıcı duygularla baş etme stratejileri geliştirme
Oyunlar, görsel materyaller ve etkinliklerle yürütülen bu çalışmalar, çocuğun duygusal farkındalığını ve dayanıklılığını artırır.
Nasıl ilerliyor?
Önce çocuğun hangi duygularda ve hangi durumlarda zorlandığını birlikte tanırız. Ardından oyun ve etkinliklerle bu duyguları fark etme, isimlendirme ve sağlıklı biçimde ifade etme üzerine çalışırız. Kazanılan becerilerin evde de sürmesi için süreci aileyle iş birliği içinde yürütürüz.
Ergenlerde duygu düzenleme
Ergenlik, duygu düzenlemenin en çok zorlandığı dönemdir — ve bu bir gerileme değildir. Bu yaşta duygular hem daha yoğun yaşanır hem de daha hızlı değişir; buna karşılık duyguyu fren edip düşünerek yanıt verme becerisi henüz olgunlaşmasını sürdürür. Aradaki bu fark, "sabahtan akşama bambaşka bir çocuk" izleniminin arkasındaki asıl nedendir.
Ergende sık görülen tablo şudur:
- Duygunun ebeveynle paylaşılmaması; sorulduğunda "bir şey yok" denmesi
- Yoğun duygunun sözle değil, geri çekilme ya da tepkisellikle dışa vurulması
- Duyguyu yatıştırmak için telefona, uykuya ya da tek başına kalmaya sığınma
- Akran ilişkilerindeki bir kırgınlığın günlerce sürmesi
Ergenle yürütülen çalışma, çocukla yürütülenden yöntem olarak ayrılır: görsel materyal ve oyunun yerini gencin kendi yaşadığı durumlar üzerinden konuşma alır. Amaç duyguyu bastırmak değil, gencin ne hissettiğini adlandırabilmesi ve o duyguyla ne yapacağına kendi seçebilmesidir.
Diğer çalışmalarla ilişkisi
Duygu düzenleme becerileri, öfke gibi yoğun duygularla baş etmenin de temelidir; ihtiyaca göre çalışmalar öfke kontrolü çalışmalarıyla birlikte planlanabilir. Duygularını tanıyan çocuklar akran ilişkilerinde de daha rahat eder; bu alanda PEERS® Sosyal Beceri Eğitimi ve grup çalışmaları destekleyicidir. Süreç, bireysel danışmanlık kapsamında çocuğun kendi ihtiyacına göre yürütülür.
