Öfke, herkesin yaşadığı doğal bir duygudur. Önemli olan, çocuğun bu duyguyu tanıyabilmesi ve onunla sağlıklı yollarla baş edebilmesidir. Öfke kontrolü çalışmalarında çocuklara, öfkelerini fark etme ve yönetme becerileri oyunlar ve etkinlikler aracılığıyla kazandırılır.
Amaç, öfkeyi bastırmak ya da yok saymak değil; çocuğun öfkelendiğini erken fark edip taşmadan önce sağlıklı bir yol seçebilmesidir.
Hangi durumlarda destekleyici olabilir?
- Sık sık öfke patlamaları ya da kriz yaşayan çocuklar
- Öfkelendiğinde bağıran, vuran ya da eşyalara zarar veren çocuklar
- Küçük engeller karşısında çabuk parlayan, sakinleşmekte zorlananlar
- Öfkesini sözle ifade etmekte güçlük çeken çocuklar
Çalışmalarda neler yapıyoruz?
- Öfkeyi ve onu tetikleyen durumları tanıma
- Bedendeki öfke işaretlerini fark etme
- Sakinleşme tekniklerini öğrenme ve uygulama
- Öfkeyi sağlıklı yollarla ifade etme
Nasıl ilerliyor?
Çocukla önce öfkeyi ve onu tetikleyen durumları tanıyarak başlarız. Ardından bedendeki öfke işaretlerini fark etme ve sakinleşme tekniklerini oyunlarla çalışır, bu teknikleri düzenli tekrarla pekiştiririz. Evde tutarlı bir yaklaşım için süreci aileyle iş birliği içinde yürütürüz.
Çocuklar sakin oldukları anlarda öğrendikleri teknikleri, öfkeli oldukları anda kullanabilirler. Bu nedenle çalışmalar düzenli olarak tekrarlanır; böylece ilgili beceriler kalıcı hâle gelir.
Ergenlerde öfke nasıl görünür?
Öfke ergenlikte kaybolmaz; dili değişir. Küçük çocukta taşma çoğunlukla görünür ve davranışsaldır — bağırma, vurma, ağlama. Ergende ise aynı yoğunluk başka biçimlerde karşımıza çıkar:
- Kapıyı çarpıp odaya çekilme, konuşmayı tümden kesme
- Vurmak yerine sözle sertleşme, alaycı ya da kırıcı bir üslup
- Öfkenin ev dışında değil, çoğunlukla evde ve ebeveyne yönelmesi
- Sınır konulduğu anda tepkinin, konunun büyüklüğüyle orantısız görünmesi
Bunun bir bölümü gelişimsel olarak beklenen bir şeydir: ergenlikte duygular daha yoğun yaşanır ve daha hızlı değişir. Destek gerektiren nokta, öfkenin varlığı değil; ilişkileri, okulu ya da gencin kendine dair duygusunu düzenli olarak zedelemeye başlamasıdır.
Ergenle çalışmanın farkı yöntemdedir. Oyun ve etkinliklerin yerini, gencin kendi yaşadığı somut olayları birlikte çözümlemek alır; hedefi genç kendisi belirler ve ebeveyn süreçte aracı değil destekçi konumunda durur. Bu yaşta gencin kendi rızası, çalışmanın işe yaramasının ön koşuludur.
Öfke, çoğu zaman altında yatan başka duygularla birlikte gelir; bu nedenle çalışmalar duygu düzenleme ile yakından ilişkilidir. Evde tutarlı bir yaklaşım için süreç, ebeveynlik danışmanlığı ile birlikte de yürütülebilir.
