DIRFloortime — kısaca Floortime olarak da bilinir — çocuğun gelişimini duygusal ilişkiler ve etkileşim üzerinden destekleyen, ilişki temelli bir yaklaşımdır. "DIR" modeli üç sözcükten gelir: Developmental (gelişimsel), Individual-differences (bireysel farklılıklar) ve Relationship-based (ilişki temelli). Floortime ise bu modelin temel uygulama biçimidir.
Floortime'ın merkezinde çocuğun liderliğini takip etmek yer alır: yetişkin, çocuğun ilgisine ve oyununa katılarak karşılıklı etkileşimi ve duygusal bağı güçlendirir.
Yaklaşım, çocuk psikiyatristi Dr. Stanley Greenspan ve gelişim psikoloğu Dr. Serena Wieder tarafından geliştirilmiştir. Temel fikri, gelişimin becerileri tek tek öğretmekle değil, duygusal ilişki içinde ilerlediğidir: çocuk bir beceriyi, onu anlamlı kılan bir ilişkinin içinde daha kalıcı biçimde kazanır.
"İletişim çemberi" ne demek?
Floortime'ın en ayırt edici kavramı budur ve yaklaşımın tamamını anlamanın kısa yoludur.
Bir iletişim çemberi, çocuğun bir şey başlatması ve sizin buna karşılık vermenizle açılır; çocuk sizin karşılığınıza yeniden yanıt verdiğinde kapanır. Çocuk arabayı size doğru iter (açılır), siz geri itersiniz, çocuk gülüp tekrar iter (kapanır) — bir çember tamamlanmıştır.
Floortime'da ölçülen şey, çocuğun kaç sözcük bildiği değil, arka arkaya kaç çember kapatabildiğidir. Amaç bu zinciri uzatmaktır: iki çemberden beşe, beşten ona. Zincir uzadıkça karşılıklı iletişim, ortak dikkat ve problem çözme de birlikte gelişir.
Bu yüzden çalışmada yetişkinin işi yönlendirmek değil, çemberi açık tutmaktır — çocuğun ilgisini takip etmek, ona yanıt vermek ve bir sonraki adımı onun getirmesine alan bırakmak.
Gelişimin altı basamağı (FEDC)
DIR modeli gelişimi, sırayla inşa edilen altı işlevsel duygusal gelişim kapasitesi üzerinden tarif eder. Çalışma, çocuğun hangi basamakta olduğunu belirleyip oradan devam eder:
- Kendini düzenleme ve ilgiyi paylaşma — sakin kalabilmek ve aynı anda çevreye ilgi gösterebilmek
- Bağ kurma ve ilişkilenme — bir insana ilgi duymak, birlikte olmaktan keyif almak
- Karşılıklı ve amaçlı iletişim — jest, bakış ve sesle iki yönlü alışveriş
- Karmaşık problem çözme — birbirine bağlı çok sayıda çemberi sürdürebilmek, bir amacı adım adım izleyebilmek
- Fikir üretme — "-mış gibi" oyun ve sembolik düşüncenin başlaması
- Fikirler arasında köprü kurma — nedensellik, mantıklı bağ kurma, "neden" sorusuna yanıt verebilme
Bu sıralama bir takvim değil, bir haritadır: çocuğun yaşı değil, hangi basamakta desteğe ihtiyaç duyduğu belirleyicidir.
Kimler için uygun olabilir?
Floortime, özellikle sosyal iletişim ve etkileşim gelişimini duygusal bağ üzerinden desteklemek istediğimiz durumlarda değerlidir:
- Karşılıklı iletişim ve paylaşımlı dikkat kurmakta zorlanan çocuklar
- Oyunu çeşitlendirmekte, sürdürmekte güçlük çekenler
- Duygusal bağ ve etkileşimin oyun yoluyla güçlendirilmesi istenen çocuklar
- Ailenin sürece aktif katılmak istediği durumlar
DIRFloortime yaklaşımında neler önemlidir?
- Çocuğun ilgi ve liderliğini takip etme
- Karşılıklı etkileşim ve duygusal bağ kurma
- Oyun yoluyla iletişimi ve paylaşımlı dikkati destekleme
- Ailenin sürece aktif katılımı
Nasıl ilerliyor?
Çalışma, çocuğun kendi ilgisini ve oyununu takip ederek başlar. Yetişkin bu oyuna katılarak karşılıklı etkileşimi ve duygusal bağı güçlendirir; aile de sürece aktif katılır, böylece kurulan etkileşim evde de sürer. Floortime çalışmaları çocuğun bireysel gelişim profiline göre planlanır.
İlişki temelli bu yaklaşım; sosyal iletişimi güçlendirmeye yönelik otizm desteği ve başkalarının bakış açısını anlamayı çalışan Zihin Kuramı Eğitimi ile bir arada planlanabilir.
Ailenin rolü — ve neden bu kadar merkezî?
Floortime, yalnızca merkezde yapılan bir çalışma değildir. Yaklaşımın kendisi, etkileşimin günün içine yayılmasını öngörür: kısa ama sık tekrarlanan, çocuğun liderliğinde geçen oyun zamanları, tek bir uzun oturumdan daha etkilidir. Bu yüzden ailenin katılımı bir ek değil, yöntemin parçasıdır.
Evde uygularken en çok işe yarayanlar:
- Yere inin. Çocuğun göz hizasında olmak, etkileşimi ona eşit bir zeminde açar.
- Onun oyununu yönlendirmeyin, ona katılın. Arabaları sıraya diziyorsa siz de bir araba alıp sıraya ekleyin — oyunu "doğrusuyla" değiştirmeye çalışmayın.
- Oyuncak değil, siz olun. Floortime'ın malzemesi materyal değil, karşılıklılıktır.
- Küçük engeller koyun. İstediği nesneyi şeffaf bir kutuya koymak ya da oyuna "yanlışlıkla" karışmak, çocuğu sizinle iletişim kurmaya davet eder.
- Bekleyin. Sessizlik, çocuğun çemberi kapatması için bıraktığınız alandır.
Sık sorulan: Floortime ile oyun terapisi aynı şey mi?
Hayır, aynı değildir ve sık karıştırılır. Floortime, oyunu bir gelişimsel etkileşim aracı olarak kullanan, gelişim basamakları üzerine kurulu bir yaklaşımdır; oyun terapisi ise farklı bir kuramsal çerçeveye ve farklı hedeflere sahip ayrı bir alandır.
Merkezimizde oyun terapisi uygulanmamaktadır. Burada yürütülen çalışma DIRFloortime'dır.
Not: Bu sayfadaki içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı yerine geçmez. Tanı süreçleri için ilgili sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır.
