Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Önce Nedenini Anlamak
Okula gitmek istememenin ardında ayrılık kaygısı, arkadaşsızlık, zorbalık ya da akademik zorlanma olabilir. Sabahları ne olduğunu ve neyin işe yaradığını anlattık.
Okula gitmek istemeyen bir çocukta ilk adım, davranışı değiştirmeye çalışmak değil, nedenini anlamaktır. Aynı cümlenin —"okula gitmek istemiyorum"— altında bambaşka tablolar olabilir ve her biri farklı bir desteğe işaret eder:
- Ayrılık kaygısı, evden ya da anne babadan uzaklaşma zorluğu
- Sınıfta arkadaşı olmaması, kendini yalnız hissetmesi
- Bir dışlanma ya da akran zorbalığı yaşantısı
- Akademik olarak zorlanma ve bununla baş edememe
Sabahları neler oluyor?
Okul reddi çoğu zaman sabah saatlerinde, bedensel şikâyetlerle görünür hâle gelir: karın ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı. Bu şikâyetler uydurma değildir — kaygının bedendeki gerçek karşılığıdır ve çocuk bunları gerçekten hisseder.
Ayırt edici bir ipucu var: bu şikâyetler genellikle okul saati geçtikten sonra, hafta sonları ve tatillerde belirgin biçimde azalır. Bu, çocuğun numara yaptığı anlamına gelmez; zorlanmanın kaynağının okulla ilgili olduğunu gösterir.
Bir başka ayrım da şu: evde kalmak isteyen bir çocukla, okuldan uzaklaşıp başka bir yere gitmek isteyen bir çocuk aynı tabloda değildir. İlki çoğu zaman kaygıyla, ikincisi başka nedenlerle ilgilidir.
Neyin işe yaradığı
Devamsızlık uzadıkça dönüş zorlaşır. Evde geçen her gün okulu biraz daha uzak ve biraz daha korkutucu hâle getirir, çünkü kaygı kaçınmayla beslenir. Bu yüzden çoğu zaman "tamamen iyileşince döneriz" yerine kademeli ve planlı bir dönüş daha iyi sonuç verir.
Yardımcı olan birkaç şey:
- Sabah tartışmasını küçültün. Kararı sabahın içinde vermeyin; ne olacağı bir gün önceden konuşulmuş olsun.
- Nedeni sabah sormayın. Gergin bir anda sorulan "neden gitmek istemiyorsun" sorusu cevapsız kalır. Sakin bir zamanda sorun.
- Okulu haberdar edin. Öğretmenin ve okul psikolojik danışmanının bilmesi, çocuğun sınıfa dönüşünü belirgin biçimde kolaylaştırır.
- Küçük hedefler koyun. Bazen ilk hedef tam gün değil, ilk iki ders ya da yalnızca teneffüse yetişmektir.
Merkezimizde nasıl bakıyoruz?
Çalışmaya başlamadan önce çocuğun sosyal dünyasına bakılır. Bu değerlendirme birkaç adımda yapılır:
- Sosyal beceri testi: çocuğun akran ilişkilerinde tam olarak nerede zorlandığını görebilmek için.
- Empati testi: karşısındaki kişinin duygu ve düşüncelerini okuma becerisini anlamak için.
- Okulla görüşme: çocuğun sınıf içindeki hâlini ve öğretmeninin gözlemlerini birlikte değerlendirmek için.
Bu değerlendirmenin ardından çalışma, çocuğun asıl zorlandığı alana odaklanır. Bizim çalışma alanımız özellikle arkadaş ilişkileriyle ilgili nedenlerdir: arkadaşı olmaması, dışlanma ya da bir zorbalık yaşantısı. Okula gidememenin arkasında yoğun bir kaygı gibi farklı bir neden varsa, bu durum kendi başına ayrı bir değerlendirme gerektirir ve ilgili uzmana yönlendirme yapılır.
Okula gitmek istemeyen bir çocukta önce davranış değil, o davranışı doğuran neden anlaşılır.
Çocuğun okula yeniden isteyerek gidebilmesi çoğu zaman zorlamayla değil, onu zorlayan şeyin ne olduğunu birlikte anlamakla başlar.